Apgar Skoru
Her anne ve baba adayının ilk isteği,sağlıklı bir bebektir. Hamilelik döneminde bebeğin sağlığı için her türlü fedakarlık yapılır. Gerekiyorsa zorla yemek yenir,gerekiyorsa dinlenilir...ve o mucizevi an gelir. Bebeğin ilk çığlığı duyulur ardından doğumu yaptıran uzmanlara ilk sorular yöneltilir. Kaç kilo, boyu kaç santim? Oysa bebeğin sağlıklı olup olmadığını anlamak için uzmanlar, doğar doğmaz kilo ve boy ölçümünden daha önemli bir değerlendirme yaparlar. Apgar skorlaması adı verilen bu değerlendirme her yeni doğan bebeğe doğumun
1. ve 5.dakikalarında uygulanır. Doğumda bebeğin yeniden canlandırılmaya ne kadar gereksinimi olduğu ve yeniden canlandırma çabalarına nasıl cevap verdiği hakkında oldukça fikir verir. Doğumdan sonraki 1.ve 5.dakikalarda ve nadiren de 10.dakikada yapılır.
Apgar skoru ismini Amerikalı anestezi uzmanı Dr. Virginia Apgar’dan almış. Dr Apgar doğumlarına katıldığı binlerce bebeğin doğumdan hemen sonra incelenmesi gerektiğini ileri sürmüş. Çünkü deneyimlerine göre, yeni doğanın ilk dakikaları oldukça önemli olduğundan belirli bir sistem içinde değerlendirilmeli ve bu sistem standart olmalıydı. Bu nedenle ortaya attığı Apgar skoru’nu 1952 yılında dünyaya tanıttı. O tarihten bu yana,bütün yeni doğanlara uzmanlar tarafından bu standart skor uygulanıyor.
1.dakika Apgar skoru,genellikle doğum esnasında oksijensizliği ve buna karşılık solunum desteği gerekip gerekmediğini gösterir. dakikada skorlamasına göre 0-3 puan=şiddetli oksijensizlik,7-8 Puan=hafif oksijensizlik olarak tanımlanır.
5.dakika Apgar skoru ise yeni doğan dönemindeki ölümlerin ve ilerideki sinir sisteminin gelişiminin değerlendirilmesi açısından, 1. dakika Apgar skoruna göre daha doğru fikir verir.
1.dakikada Apgar skoru ve 3 ve 3’ün altında ise,bebek canlı değildir ve kalp hızı 80/dk’nın altındadır. Bu bebeğe yeniden canlandırma işlemi yapılmalıdır. Apgar skoru 4-6 arasında ise kalp hızı 80/dk’nın üzerindedir.
Bebek doğar doğmaz bir ısıtıcı altına alınır, cildine uyarıda bulunulur, sırtı okşanır, ayakları hafifçe tokatlanır, ağzının içi aspire edilir.Bu işlemlere yeterli cevap alınmazsa solunum desteği sağlanır.Apgar skoru 7 ve üzeri olan bebekler ısıtıcı altına alınır, hava yolu aspire edilir, başı, vücuda kurulanır ve ayak tabanlarına uyarı yapılır. Bu skorlama 5. ve 10. dakikalarda tekrar değerlendirilir.
Apgar skorlarını etkileyen nedenler Apgar skorlamasını, doğum öncesi ve doğum sırasında bebeği sıkıntıya sokabilecek, anneye ve bebeğe ait birçok faktör etkiler. Anneye ait sebeplerden özellikle annenin alkol ve uyuşturucu madde kullanımı, hipertansiyonu ve damar hastalıklarının olması, plasentanın erken ve önde gelmesi doğumun uzaması önemlidir. Bebeğe ait faktörler ise: kordon dolonması, mekonyum (ilk kaka) yutması,doğum sırasında anestezi süresinin uzaması ve kullanılan ilaçlar, doğum travması, bebeğin kas ve sinir hastalıkları, doğumsal anomaliler, doğuştan kalp hastalıklarının olması, solunum yolu tıkanıklıkları, akciğer enfeksiyonlarıdır. Yukarıdaki anneye ve bebeğe bağlı sebeplerin her biri Apgar skorlamasının düşük olmasına sebep olur. Özellikle 5.dakika Apgar değerlendirilmesi ilerideki nörolojik hasarı gösterir. Bu çocukların takibi daha dikkatli yapılmalıdır. Bu skorlama özellikle doktorun çocuğu takibinde kolaylık sağlar. Apgari yüksek çıkan çocuklarda da bazen nadiren de olsa sonraki günlerde sağlık problemleri görülebilir.

Uzm. Dr. Günay ERMERGEN

Bebeğinizin Ateşi Çıkarsa...
Bebeklerin ateşinin bir parça yüksek olduğunu görmek bir çok anne babanın paniğe kapılmasına yol açar.Hemen acaba tehlikeli bir durum mu söz konusu?sorusu akla gelir.Özellikle de ilk kez anne baba olmuşlarsa....Hatta bu nedenle doktoru arayan yada hastaneye koşturanların sayısı oldukça fazladır.Oysa deneyimli anne babalar,bebeklerinin vücut ısısındaki her artışın ona zarar vermeyeceğini bilirler.Ne tür yükselmelerin basit nedenlerden(örneğin ,diş çıkarma),ne tür yükselmelerin mikrobik yada viral bir enfeksiyondan kaynaklandığını tahmin edebilirler.Hemen doktoru aramak yada hastaneye koşmak yerine önce gözler ve ilk yapılması gerekenleri yaparlar...Ve onlar bilirler ki;gerçekte ateş hastalığa verilen mücadelenin bir göstergesidir.Bu yönüyle de yararlıdır.Tabi kontrol altına alınmak kaydıyla...Nasıl mı?Bu konuyla ilgili bilinmesi gerekenlere gelin birlikte göz atalım.

ATEŞ NEDİR?
Ateş,hastalık halinde vücut ısısının normalin üzerinde olması durumuna deniyor.Tabi’normal’ kavramı değişken bir kavram.Biz büyüklerde normal vücut ısısı 36 C ila 37 C arasında değişirken bebeklerde normal vücut ısısı 38 C’ye kadar çıkabiliyor.yine biz yetişkinler için vücut ısısının 39 C’nin üzerine çıkması hayati risk yaratan bir durumken bebeklerde bu sınır 41.5 C.Ateş dendiğinde bilnmesi gerekenlerden biri de,ateşin bir hastalık değil bir hastalık belirtisi olduğu.

BEBEĞİN ATEŞİ NEDEN VE NASIL YÜKSELİR?
Ateş çeşitli uyaranlar tarafından ortaya çıkabiliyor.Bunlar arasında bakteriler ve bakterilerin parçalanmasıyla ortaya çıkan toksinler,virüsler ve mantarları saymak mümkün.Bu uyaranların savunma hücreleriyle etkileşimi sonucu endojen pirojen denen bazı maddeler ortaya çıkıyor.Bu maddeler beyindeki ısıya hassas sinir hücrelerini etkiliyor,böylece vücut ısı üretimi artıyor ve ateş yükseliyor.Bu da bebeğin daha hızlı nefes alıp vermesine,kalbin daha hızlı çalışmasına ve deriye daha hızlı kan pompalamasına neden oluyor.Böylece iç sıcaklık deriyede yansıyor.Geriye dönüş ise ısı kaybı mekanizmalarının devreye girmesiyle ve özellikle terleme ile gerçekleşiyor.Vücut erleme yoluyla ısısını azaltma yoluna gidiyor.
Kısacası ateşin yükselmesi ve beraberinde gelişen tüm bu reaksiyonlar vucudun hastalığa karşı geliştirdiği kendini savunma yöntemleri.Bir başka deyişle ateşin vücudun doğal savunmasını aktive eden yardımcı bir sistem olarak görülmesi gerekiyor.Bu noktada ‘Aman ne iyi !Madem ki ateş enfeksiyona karşı mücadele ediyor,biz ateşle niye mücadele edelim ki?diye düşünebilirsiniz.Kısmen haklı olmakla beraber,göz ardı etmemeniz gereken bir konu var.Ateşin hem dost hem düşman olduğunu aklınızdan çıkarmamalısınız!Çünkü kontrol altına alınmayan yüksek ateş bebeğin beyin hücrelerine zarar verebiliyor.
BEBEĞİN VÜCUT ISISI KENDİNE ÖZGÜDÜR.<<Sağlıklı bir bebekte normal vücut sıcaklığı koltuk altından ölçüldüğünde 36 C ile 37.2 C arasında değişiyor.Yine bebeklerde ortalama ağız içi sıcaklığının ise ortalama 37 C olduğu kabul ediliyor.Bunun yanında her bebeğin kendine özgü bir vücut sıcaklığı olduğunu ve vücut ısısında gündelik değişmeler olabileceğini unutmamak gerekiyor.
Bir diğer bilinmesi gereken de bebeklerin vücut ısısının gün içinde değişkenlik gösterebileceği.Örneğin;sağlıklı bir bebeğin normal vücut sıcaklığı sabah saatlerinde 36 C iken öğleden sonra 37.8 C ye çıkabiliyor.Yine makat sıcaklığı sabah saatlerinde 37.8 C iken öğleden sonra 38.3 C civarında oluyor.Bu çerçevede bir bebeğin ateşini doğru değerlendirebilmek için onun kendine özgü vücut sıcaklığını bilmek en iyisi.İyisimi siz bir süre boyunca her sabah ve her öğleden sonra bebeğinizin vücut sıcaklığını makattan ölçün ve bu sıcaklıkları bir bir not edin.Elde edeceğiniz ortalama sıcaklık bebeğinizin kendine özgü normal vücut sıcaklığıdır.İleride yapacağınız sıcaklık ölçümü sonucunun normalölçümlerden fazla olmasını yüksek ateş belirtisi olarak değerlendirebilirsiniz.

BEBEĞİNİZİN ATEŞİNİ NASIL ÖLÇERSİNİZ?
Bebeklerde ateş ölçümü özellikle ilk iki yıl rektal(mzkattan)yoldan öneriliyor.Çünkü koltuk altı ölçümleri çevre ısısıyla ve terlemeyle değişiklik gösterebiliyor.Ayrıca ağızdan,kulaktan veya cilt üzerinden de ölçüm yapılabiliyor.Bunun için kulak ve ciltten ölçen özel elektronik derecelerin yanında ağızdan ölçüm için emzik şeklinde derecelerde piyasada mevcut.Aslına bakacak olursanız,ısı ölümü teknolojisi öylesine hızlı gelişiyor ki,cam termometrelerin yakın bir gelecekte tarihe karışacaklarını söylemek mümkün

Uzm. Dr. Günay ERMERGEN

Hangi Durumlarda
Doktora Başvurulmalıdır...
Ateşli olan bir bebek şu durumlarda mutlaka uzmana gösterilmelidir:
*Bebek iki ile altı aylıksa(daha küçük olanların acil müdahaleye gereksinimleri vardır)
*Bebeğin kalp,böbrek,nörolojik hastalık,anemi vs.gibi kronik bir hastalığı varsa
*Bebeğin geçmişinde ateşli havale öyküsü varsa,
*Bebekte susuz kalma belirtileri varsa (seyrek idrar,koyu sarı idrar,tükürük ve gözyaşı azalması,dudak ve ciltte kuruma,gözlerin ve bıngıldağın içeri çökmesi)
*Bebeğin davranışları farklılık gösteriyorsa,(aşırı huysuzsa ,uyuyamıyorsa,ışığa duyarlıysa,her zamankinden daha fazla ağlıyorsa,yemeyi reddediyorsa,kulaklarını çekiştiriyorsa)
*Birkaç gün hafif seyreden ateşi birden bire yükselirse,yada birkaç gündür soğuk algınlığı olan bebeğin ateşi birden bire yükselmeye başlarsa(Bu durum orta kulak iltihabı yada bademcik iltihabı gibi ikincil bir enfeksiyonun belirtisi olabilir.
*Bebeğin ateşi rektal olarak 39 C den yüksekse (ateşin bu derecelerde olması tek başına önemli bir hastalık belirtisi sayılmaz.Bazı hafif hastalıklarda bile bebeklerin ateşi 40.5_41 C’ ye kadar çıkabilir.Fakat ,yinede emin olmak için doktorunuza danışın.
*Ateşli ilaçlarla düşmüyorsa,
*Hafif nezle ve soğuk algınlığına eşlik eden 39 C nin altındaki rektal ateş üç günden daha uzun bir süre devam ediyorsa,
*Herhangi başka bir hastalık belirtisi olmaksızın bebeğin ateşi 24 saatten fazladır devam ediyorsa,bir uzmana başvurulması gerekir.

DR.GÜNAY ERMERGEN