Hastaneye Giderken
Götürmemiz Gerekenler
1- Gecelik ve sabahlık
2 - Sabun
3 - Diş fırçası
4 - Hijyen malzemeleri (kendiliğinden yapışkanlı pedler)
5 - Havlu
6 - Lohusa iç çamaşırı
7 - Saç fırcası
8 - Makyaj malzemesi
9 - El aynası
10 - Hastaneden çıkarken sevdiğiniz bir kıyafet

Bebek İçin Gerekenler
1- Yedekli zıbın
2 - Patik
3 - Şapka
4 - Pijama
5 - Battaniye
6 - Kış aylarıysa kalın giysiler
7 - Bebek bezi
8 - Krem
9 - Islak mendil
10 - Ağız bezi
11- Port Bebe

Doğum Sonrası Kadın Sağlığı
Bir çok kadın doğum sonrasını artık rahatlayacağı bir dönem olarak düşünür. Gebelik sona ermiş, heyecanla beklenen doğum olmuş ve hayatınıza bir küçük insan daha katılmıştır. Bu küçük insan annenin hayatının odak noktası oluverir. Anne - baba ve bebeğin birbirini tanıması, anlaması ve birlikte yaşamaya alışmaları anneye diğer günlük faaliyetlerinin yanısıra bir sürü yeni sorumluluklar getirir. Ve bu süreçte anneler çoğunlukla kendilerini unuturlar.
Oysa, en az bebek kadar onu dünyaya getiren annenin sağlığı da önemlidir. Annenin sağlığı, üzerine titrediği bebeğinin sağlığını ve mutluluğunu doğrudan etkiler.
Her annenin doğum yaptıktan sonra bebeğini kontrol ettirdiği gibi, kendisini de sağlığı açısından kontrol ettirmesi gerekir. Doğumdan sonraki iki ay içinde lohusanın doğum sonu kontrolü yapılmalıdır. Kontrol için 3 aydan uzun bir süre geçirilmemelidir.

Doğum Sonrası İlk Günler
Normal bir doğumdan sonra anne birkaç saat içinde yataktan kalkabilir. Olabilecek en erken zamanda ayağa kalkmak ve hareket etmek kan dolaşımı için olduğu kadar bağırsakların iyi çalışması için de yararlıdır. Birçok hastane normal doğum sonrası 24 saat içinde anneyi taburcu etmektedir, ama bu anne günlük hayatına hemen başlayacak demek değildir. Doğumdan sonra, özellikle ilk günlerde anne yorulmamalı ve dinlenmelidir. Aksi takdirde kanama ve ağrılar artabilir. Yüksek ateşte (38) anne kesinlikle doktora danışmalıdır.
Emzirmenin başlangıcında memeler acıyabilir. Bebek doğru emiyorsa bu acı giderek azalabilir ve bebek emdikçe tümüyle geçer. Bebek memelerdeki sütü boşaltacak şekilde sık sık emzirilirse memelerdeki süt birikimine bağlı anneyi rahatsız edecek şişlikler, kızarma ve ağrı olmaz. Olduğu takdirde sütü boşaltmak, emzirmeden önce sıcak su ile pansuman ya da banyo yapmak, emzirdikten sonra memelere soğuk su ile pansuman yapmak şikayetleri azaltır.
Ev işlerini ve varsa diğer çocukların bakımını eş, akraba, arkadaş ya da komşularla paylaşmak annenin işini kolaylaştıracaktır. Annenin destek alamadığı durumlarda ise önceliği bebeğe ve kendisine vermesi gerekir. Anne olmak kadının hayatında çok büyük bir değişikliktir. Eş de aynı değişimi baba olarak yaşayacaktır. Evin alışılmış düzeninde olacak değişikliklere uyum sağlamak evdeki her birey için yeni bir anlayış ve özveri gerektirir. Anne ve baba doğum sonu zevkleri ve zahmetleri paylaştıkları ölçüde yaşam kolaylaşır.
Doğumdan sonraki ilk günlerde bazı kadınlar nedensiz üzülebilir, aniden ağlamaya başlayabilirler. Birdenbire artan sorumluluklar endişe duymaya neden olabilir. Özellikle sütün gelmeye başladığı dönemde görülen bu tür inişli çıkışlı duyguların sorumlusu vücuttaki hormonal değişiklikler olabilir. Bebekle birbirlerine alıştıkça ve kendine güveni arttıkça bu türden
duygular azalmaya başlar. Diğer annelerle korkular ve duygular üzerinde konuşmak, annenin kendisini daha az yalnız hissetmesini sağlar. Eşin, arkadaşların ve ailenin desteği bu dönemi daha kolay atlatmanıza yardımcı olur. Ama, daha fazla yardıma ihtiyaç olursa, anne bir doktora ya da bir psikoloğa başvurmalıdır.

Doğumdan Sonra
Anne Vücudunda
Meydana Gelen Değişiklikler
Doğumdan sonra gebelikte büyümüş olan rahim yavaş yavaş küçülmeye başlar. Bu amaçla da sık sık kasılır. Annenin kırkı çıktığında rahim tümüyle eski haline dönmüş olacaktır. Bebeği emzirmek bu sürecin hızlanmasına yardım eder. Kasılmalar fazla olabilir ve rahatsız edebilir, ama birkaç gün içinde azalacaktır. Doğum sonrası ilk günlerde kanlı, miktarı fazla bir adet kanaması gibi, sonra pembe, daha sonra kahverengimsi bir akıntı olur. Birkaç hafta sonra rengi beyaza döner. Bu dönemde, anne hijıenik bağını 6 saatten kısa sürelerle değiştirmelidir. Eğer kanama anormal ölçüde fazlalaşırsa, annenin ateşi çıkarsa ya da akıntı kötü kokuyorsa doktora başvurulmalıdır.
Doğumdan sonraki ilk bir ayda “kırk sonu” da denilen, adet kanamasına benzer bir kanama olabilir. Bu kanama adetlerin başladığını göstermez. Bebek yalnız anne sütü ile besleniyorsa genellikle ilk 6 ayda adetlerin başlaması ve düzenli olması beklenmez. Anne telaşlanmamalıdır, zamanla adetleri düzene girecektir.18 aya kadar adet görülmediği de olabilir.

Doğum Sonu Kanama
Nasıl Azaltılabilir
Rahim gebelikte içinde bebek bulundurduğu için normal ölçülerden çok daha fazla büyür. Doğum sonrası olan kanamanın azaltılması için, anne eliyle karından aşağıya doğru rahimi sıkıştırarak karnına masaj yapabilir. Masajlarda ağrı hissedilmez ve hiçbir zararı da yoktur.

Epizıotomi Dikişlerinin Bakımında
Annenin Yapabilecekleri Nelerdir?
Dikişler için en iyi bakım temizliktir. Anne, tuvalette taharetlenirken her zaman önden arkaya doğru temizlenmelidir. Taharetlenmede eczaneden alınabilecek özel olarak hazırlanmış ilaçlı sular (karışımlar) kullanılabilir.
Dikişler 7-10 gün sonra artık acımayacak, iyleşecektir. Fazla ayakta durmak, yatarak dinlenmemek dikişlerin iyileşmesini geciktirir. Ağrıya neden olur. Dikiş yerlerinde kızarıklık, akıntı ve şişme varsa iltahaplanmış olabilir. Bu durumda, anne doktora başvurmalıdır.

Doğum Sonrası Banyo
Doğumdan sonra ilk yıkanmalar ayakta duş şeklinde yapılmalıdır. Sezeryanlı doğum sonrası genellikle 4. ya da 5. günde dikişler alınır ve daha sonra duş yapılabilir.

Doğum Sonrası Cinsellik
İster sezeryanla olsun, ister normal doğumla olsun doğum sonu kanaması tümüyle kesilmeden önce ilişkide bulunmak doğru değildir. Genel olarak döl yolunun iltihaptan koruyucu ortamı kanama sırasında etkilenir, mikroplara karşı koruyuculuğu azalır. Doğum sonu rahim kolay iltihaplanır.
Bu nedenle ilişki için kanamanın bitmesini beklemek iltihaplı hastalıklardan korunmak için doğru bir davranıştır.
Doğum sonrasında vajende görülebilen kuruluk kadın için rahatsız edici olabilir. Rahatlamak için gliserin kullanılabilir. Çiftler, özellikle kadın kendini rahat hissettiğinde, cinsel ilişkiye başlayabilir. Doğum sonrasında bazı kadınlarda cinsel ilişki isteği azalabileceği gibi, kimi kadınlarda da artabilir. Her iki durum da normaldir. Çiftlerin birbirlerine gösterdikleri anlayış ve uyum (özellikle erkeğin) önemlidir.

Sezaryen Doğum Sonrası
·Sezaryenden sonra anneler kendilerini birkaç gün hasta ve yorgun hissedebilirler ve ameliyat bölgesinde acı duyabilirler.
·Sezaryenli anneden kendisini iyi hissettiğinde yürümesi istenir. Yürümek acı verebilir, ama kan dolaşımına yardımcı olur.
·Sezaryen sonrası doktor izin vermeden anne su içmemeli ve yemek yememelidir.
·Anne, bebeğini, uyandıktan sonra ve her ikisinin de sağlık durumu elveriyorsa sırtüstü ya da yan yatarak hemen emzirmeye başlayabilir.
·Sezaryenden sonra anne bir kaç gün hastanede (4 ya da 5 gün) kaldıktan sonra taburcu edilir. Anne eve döndükten sonra dinlenmeye zaman ayırmalıdır. Uykusuz gecelere dayanabilmek için, gündüzleri uy umaya çalışmalı ve dinlenmelidir. Anne ağır şeyler kaldırmamalıdır. Hafif ev işleri yapabilir, ama aralarda mutlaka dinlenmelidir.
·Anne bol elbiseler, yürürken ve ayakta dururken rahat edebileceği terlikler giymelidir.
·Dikişler alındıktan sonra ayakta duş yapabilir, ama dikiş yerlerini kuru tutmalıdır.
·Doğum sonu kanaması bittikten sonra, eğer anne kendini hazır hissediyorsa cinsel ilişkiye başlayabilir.
·Sezaryen sonrası iyileşme döneminin, değişmekle beraber, birkaç hafta sürmesi normaldir.

Dr. Sabri Öncel

Doğumdan Sonra
Gebelikten Korunma
Doğum sonrasında üreme organlarının eski fonksiyonlarını kazanmasıyla birlikte yeni anne yeniden hamile kalabilir.
Bebeklerini ek gıda vermeden yalnız anne sütüyle besleyen ve aynı zamanda hiç adet görmeyen annelerin 6 ay süreyle gebe olma şansı azdır.
Ancak emzirmek kadının hamile kalmayacağı anlamına gelmez.
Emzirme döneminde fizyolojik olarak doğurganlık bir süre gecikmektedir. Aileler bu sürenin ne zaman sonlandığını bilmediklerinden, emziren anneler çoğunlukla doğurganlıklarının başladığını beklemedikleri bir gebelikle karşılaşınca anlamaktadırlar.
İlk 2 aydan sonra adet görmek ya da bebeği başka besinlerle doyurmak yeniden gebe kalınabileceğinin habercisidir.
Yeni bir gebelik istemeyen çiftler doğum sonrasında en kısa zamanda korunmaya başlamalıdırlar.
Doğum sonrasında hemen çocuk istense bile bir süre ara vermek gerekir ve ailenin gebelik olmaması için etkili şekilde korunması gerekir. İki doğum arasında iki yıldan az bir süre olursa hem iki çocuğun hem de annenin sağlığı olumsuz etkilenecek, yaşam kalitesi düşecektir.
·İki yıldan daha sık aralarla doğan çocuklarda ölüm olasılığı ve sağlık sorunları, daha uzun aralarla doğan çocuklardan daha fazladır.
·Sık doğum, bir önceki çocuğun sağlığını da etkiler. Anne yenidoğan kardeşle daha çok ilgileneceği için bir önceki çocuğun beslenmesi, sağlıklı büyüme ve gelişmenin desteklenmesi, çevredeki zararlardan korunması yeterince sağlanamaz.
·Bir doğumdan sonra en az 2 yıl geçmeden tekrar gebe kalınması anneden yorgunluk ve sağlık sorunlarına neden olur, doğacak bebeğin gelişmesi de olumsuz etkilenebilir.
Gebelikten korunma yöntemleri sayesinde istenmeyen gebelikten korunmanın yanı sıra, cinsel hayat daha zevkli hale gelir, istenmeyen gebelik korkusu sorunu ortadan kalkar.
Gebelikten korunmak için, adet kanamaları başlamamış ve / veya anne emziriyor olsa bile, doğumdan sonra hemen ya da kesinlikle 6. haftanın bitiminde etkili bir yöntem kullanmaya başlanmalıdır. Planlanmamış Bir Gebelikle Karşılaşmamak İçin
Doğum sonrasında ilk cinsel ilişkiden önce her kadın bir aile planlaması yöntemi kullanmaya başlamalıdır.
Doğum sonrasında bütün korunma yöntemleri kullanılabilir. Herkes için uygun olan tek bir yöntem yoktur ve çiftler kendi durumları hakkında düşünerek ve bir uzmana danışarak seçim yapmalıdırlar.

Doğum Sonrası
Dönemde Kullanılabilecek
Aile Planlaması Yöntemleri :

Prezervatif (Kondom / Kılıf):
Doğum sonu dönemde ilk cinsel ilişkiden başlayarak kullanılabilir. Emzirme sürecinde olabilecek vajinal kuruluk nedeniyle rahatsızlık hissedilirse, prezervatif spremisit ya da nemlendirici kremlerle kullanılabilir. Prezervatifin önemli özellikleri, hiçbir yan etkisinin olmaması ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı da koruyucu olmasıdır. Başka bir doğum istenene dek, her uygulamada bir yenisi kullanılmak koşuluyla sürekli kullanılabilir.

Spermisitler (Köpüren tablet, jel ve köpükler):
Kondom gibi hemen kullanılabilir. Vajinanın nemlenmesine de yardım etmesi, cinsel ilişkinin ağrılı olmasını önleyebilir. Etkisi diğer yöntemlerden daha az olabilir, uygulama dikkatle yapılmalıdır. Bu yöntem uygulandığında 6 saat geçmeden vajina yıkaması yapılmamalıdır. Dış organların yıkanmasında sakınca yoktur.

Diyafram:
Doğumdan 6 hafta sonra rahim normal şekline döndükten sonra, diyaframı vajina derinine rahim ağzını kapatacak şekilde yerleştirmeyi başaran kadınlar için çok etkili bir yöntemdir. Sağlıkla ilgili ciddi bir riski ve yan etkisi olmaması nedeniyle tercih edilebilir. En az 6 saat en fazla 24 saat yerinde bırakılabilir. Bu süre içinde, kadın yıkanma dahil her işini sürdürebilir. Diyaframların çeşitli boyları vardır. Kadına uygun olan diyafram büyüklüğü vajinal muayene ile belirlenir.

Rahim İçi Araçlar (RİA, Spiral):
Erken uygulama: Normal vajinal doğumda plasentanın atılmasından sonra 10 dakika içinde bakırlı, T tipi rahim içi araçlar uygulanabilir. Bu fırsat kaçırılmış ise, ilk 48 saat içinde de uygulanması mümkündür.
Altı hafta sonra uygulama: Normal doğumdan 6 hafta sonra ve sezaryenden 8 hafta sonra, adet kanaması zamanına bağlı olmadan herhangi bir zaman RİA uygulanabilir. Düşükle sonlanan gebeliklerden hemen sonra da uygulanabilir. Bakır T tipi araçlardaki bakırın anne sütüne ve anne sütü emen bebeğe hiçbir olumsuz etkisi yoktur.
Emzirmeye bağlı olarak adet görmeme durumunda uygulama için adeti beklemeye gerek yoktur. Adetleri başlamış olan hanımlarda, kanama dönemi uygulama için en uygun zamandır.
RİA uygulanmasından önce, adet görmeyen emziren annelerde gebelik olmadığından kesin emin olmak istendiğinde, adet söktürücü yüksek doz hormon ilaçlarının uygulanması gereksiz ve zararlıdır. Gebelik şüphesinde yapılması gereken 15 gün arayla iki kez gebelik testidir. Adet düzeni henüz yerleşmemiş bir kadında tek bir kez yapılan gebelik testi ile negatif sonuç alınması gebelik olmadığını kesin olarak göstermez.
Doğum sonu rahim içi uygulandıktan sonra, diğer zamanlarda olduğu gibi, bir süre kanama görülebilir. Araç uygulaması ile düzenli adet görme arasında bir ilişki yoktur.
Bakır T tipi (CuT380) araç 10 yıl korunma sağlar. Gebelik istendiğinde araç çıkarılır ve çıkarıldığında doğurganlık hemen geri döner.

Hormonlu Kontraseptifler:
Kombine Oral Kontraseptifler (Doğum kontrol hapları): Doğum sonrası emziren annelerde KOK kullanımı önerilmemektedir.
Emzirmeyen annelerde doğumdan sonra 3. haftada başlanabilir. 4. haftadan sonra ise, sağlık personeli tarafından gebelik araştırması yapıldıktan sonra verilir.
Minihaplar: Yalnız progestin içeren minihaplar özellikle emzirme döneminde tercih edilen hormonal bir korunma yöntemidir. Minihapların anne sütünün miktar ve niteliğini arttırdığı bilinmektedir.

Uzun Etkili İğne Şeklinde Kontraseptifler:
Yalnız progestin içeren iğneler
Üç ayda bir kalçadan ya da koldan uygulanan bu yöntemin en önemli avantajları arasında, anne sütü miktarını arttırması gelmektedir. Emziren annelerde doğum sonrası 6 hafta-6 ay arası dönemde uygulanır. Emzirmeyen annelerde ise, doğum sonrası hemen başlanabilir.

Hem progestin hem östrojen içeren iğneler
Bu iğnelerin emziren annelerde doğumdan sonra 6 ay kullanılması önerilmez. Emzirmeyen annelerde ise, ilk 3 haftadan sonra başlanmalıdır.

Doğal Aile Planlaması Yöntemleri:
Vücut ısısı ölçümleri, servikal mukus değerlendirmeleri gibi yöntemler doğum sonrası erken dönemde güvenilir değildir.

İsteğe Bağlı Cerrahi Sterilizasyon:
En etkili doğum kontrol yöntemleri olan kadında tüp ligasyonu, erkekte vazektomi geriye dönüşü olmayan yöntemlerdir. Bunlar doğum aralarını açmak amacıyla değil, bir daha hiç çocuk sahibi olmamak istendiğinde kullanılır. Uygulanması tüp ligasyonundan çok daha kolay bir teknikle mümkün olan, kısa süreli ve pahalı olmayan bir girişim olan vazektomi istendiğinde her zaman uygulanabilir.
Tüp ligasyonu eskiden beri, istendiğinde sezaryen doğumlarında uygulanan bir yöntem olmakla birlikte, bugün bir ön şart aranmadan ailenin isteği ile her zaman yapılabilmektedir. Doğum sonu dönem, özellikle hastanede doğum yapan kadınlar için en elverişli zamandır. Kısa süreli bir işlemdir, birkaç saat sonra bebek emzirilebilir.

Dr. Ayşegül AKGÜN
Halk sağlığı uzmanı